Julia Berenice

Julia Berenice
Julia Berenice

Julia Berenice is beroemd vanwege haar relatie met keizer Titus; een onstuimige liefde met een tragisch einde. Maar er is meer dat boeit aan haar. Ze was een vrouw van de wereld; een vrouw die haar gang ging in een mannenmaatschappij en die op de politieke voorgrond durfde te treden.

Julia Berenice was een dochter van koning Herodes Agrippa I, de laatste koning van Judea. Ze was de tweede van vijf kinderen. Haar broer Agrippa  (Herodes Agrippa II) was een jaar ouder dan zij. Beroemder dan haar vader was haar overgrootvader, Herodes de Grote, de koning uit het kerstverhaal die alle Joodse jongetjes liet ombrengen.

de huwelijken van Julia Berenice

Op haar veertiende werd Julia Berenice uitgehuwelijkt aan Marcus Julius Alexander, een telg uit een zeer rijk geslacht. Zijn vader mocht namelijk de in- en uitvoerbelasting in de Alexandrijnse haven innen en dat was destijds de grootste haven ter wereld. Het huwelijk was van korte duur doordat Marcus jong stierf.

Wanneer Marcus precies stierf, is onduidelijk, maar drie jaar na hun bruiloft huwelijkte haar vader Julia Berenice alweer voor de tweede keer uit. Nu aan zijn eigen broer Herodes, die koning was over een klein rijk, Chalkis genaamd. Chalkis strekte zich uit van het zuiden van Libanon tot in Syrië. Ook Herodes was al eens eerder getrouwd geweest en uit dat huwelijk had hij een zoon. Julia Berenice baarde hem er twee bij: Berenicianus en Hyrcanus.

Na vier jaar overleed Herodes. Als vrouw kon Julia Berenice zijn koningstitel niet erven en haar kinderen waren daarvoor nog te jong. Keizer Claudius besloot het koninkrijk aan Agrippa, de broer van Julia Berenice, te schenken. Julia Berenice bleef in het paleis wonen. Uitgehuwelijkt werd ze niet meer: haar vader was al eerder overleden en haar broer had niet de macht of de wil een huwelijk te arrangeren.

Aangezien ook Agrippa ongehuwd was, leidde dat tot roddels over een incestueuze relatie tussen die twee. Zeven jaar heeft Julia Berenice die genegeerd, maar toen vond ze het welletjes. Ze besloot te trouwen met Polemo, de koning van Cilicië. Volgens Josephus was die Polemo alleen maar geïnteresseerd in haar geld en dat bleek geen goede basis voor een huwelijk.

Hoewel Polemo zich speciaal voor haar had laten besnijden, keerde Julia Berenice al snel terug naar huis en werd verliefd op Titus, de zoon van keizer Vespasianus. Titus was in Judea om met zijn legioenen de Joodse opstand neer te slaan.

de liefdesgeschiedenis van Berenice en Titus

Volgens Wikipedia is de affaire tussen Julia Berenice en keizer Titus het onderwerp van meer dan veertig romans, toneelstukken, opera’s en films. De beroemdste daarvan zijn Mozarts opera ‘La clemenza di Tito’ en Racine’s drama ‘Berénice’. Alleen Hollywood heeft zich nog niet aan de affaire gewaagd. Dat zal ook niet gauw gebeuren, omdat het verhaal geen ‘happy ending’ kent.

Titus en Julia Berenice waren hevig verliefd, maar konden niet trouwen omdat Titus keizer was. Hij vreesde dat een met haar huwelijk zijn populariteit zou schaden. Julia Berenice lag  namelijk niet goed bij het Romeinse volk. Daar waren twee redenen voor: ze was Jodin en koningin. Beide redenen zal ik hieronder toelichten vanuit de gedachtewereld van de Romeinse burger.

Na hun opstand hadden de Joden het verbruid bij het Romeinse publiek en dat werd niet onder stoelen of banken gestoken. Als je bijvoorbeeld het vijfde boek van TacitusHistoriën leest, kom je daarin pittige uitspraken tegen: ‘profaan is daar alles wat voor ons heilig is en omgekeerd doen zij dingen die wij schandelijk vinden‘ en ‘ze krijgen als kind  ingeprent dat ze vreemde goden verachten, het vaderland verloochenen en familie onbelangrijk vinden‘. Het idee van een Jodin op de troon riep daarom weerstand op bij de Romeinen.

Ook het feit dat Julia Berenice een koningsdochter was, werkte niet in haar voordeel. De Romeinse geschiedenis valt te verdelen in drie perioden: de koningstijd, de republiek en de keizertijd, en aan de koningstijd bewaarden de Romeinen slechte herinneringen. Koningen waren tirannen, dat werd hun van kindsbeen af bijgebracht. Met een koningin op de troon zou hun onderdrukking weer van voren af aan beginnen.

Julia Berenice en de politiek

In mijn roman ‘De Derde Tempel‘ beschrijf ik een conferentie over de toekomst van Judea. Het was duidelijk dat Titus die bijeenkomst zou voorzitten. Voor het verhaal was het nodig dat Julia Berenice daarbij aanwezig was. Ik vroeg me echter af of ik haar kon opvoeren: vrouwen hielden zich in die periode namelijk afzijdig van politiek en als ze zich er al mee bemoeiden, was dat achter de schermen.

Toen ik me in haar verdiepte, bleek dat Julia Berenice zich weinig aan die etiquette gelegen liet. Bij minimaal twee gelegenheden heeft ze zich openlijk met politieke kwesties bezig gehouden. De eerste was het proces tegen de Christelijke apostel Paulus. Berenice was niet alleen bij de zitting daarvan aanwezig, ze was ook mede-rechter. De tweede keer dat ze in een politieke rol opdook, was bij het begin van de Joodse oorlog. Toen Agrippa de Joden van een oorlog met de Romeinen probeerde te weerhouden, zat Julia Berenice op een prominente plaats om haar broer te steunen. Daarnaast vermeldt Josephus dat ze via brieven en boodschappers de Romeinse gouverneur van Judea en de prefect van Syrië politiek probeerde te beïnvloeden.

Het hoogtepunt van haar macht bereikte Julia Berenice toen keizer Vespasianus de troon bemachtigde. Volgens Tacitus stond Vespasianus bij Julia Berenice in het krijt omdat ze zijn staatsgreep had gefinancierd.

Op grond van het bovenstaande leek het mij historisch verantwoord om Julia Berenice tijdens de conferentie een plaats naast Titus te geven en haar een doorslaggevende invloed op de uitkomst ervan toe te dichten.