Jezus en de derde tempel

Jezus van Nazareth, messias, huis van David
Jezus van Nazareth

Het grootste twistpunt tussen Christenen en Joden is de figuur van de Messias. Waar ze het over eens zijn, is dat de Thora, oftewel het Oude Testament, de Messias aankondigt. Waar ze van mening over verschillen, is of Jezus die Messias wel was. Een meningsverschil dat door de eeuwen heen miljoenen slachtoffers heeft geëist.

De vraag waarom de Joden Jezus niet als Messias erkennen, boeide mij zozeer dat ik de Thora eens heb uitgeplozen en alle aankondigingen van de Messias daarin op een rij heb gezet. Uit die opsomming heb ik mij een beeld van de Joodse Messias gevormd. In mijn roman ‘De Derde Tempel‘ komen alle aankondigingen aan bod. Op deze pagina beperk ik mij tot de twee die tijdens het vroege Christendom de meeste discussie gaven: de bouw van de derde tempel en Jezus’ afstamming van David.

de Messias en het huis van David

In de Thora houden veel verwijzingen naar de Messias verband met koning David. De ene keer is de Messias een nazaat van David, hij heet dan ‘spruit van David’ of ‘rechtvaardige spruit van David’; de andere keer is David zelf de Messias (‘David, die ik verwekken zal’ of ‘mijn knecht David’). Waarom het de ene keer een nazaat van David is en de andere keer David zelf, is mij helaas niet duidelijk. Ik heb er nergens een uitleg over kunnen vinden.

Toch staat voor veel Joden op grond van deze verwijzingen vast dat de Messias een afstammeling van David moet zijn. Een probleem dat zich evenwel voordoet bij die uitleg,  is dat David zo’n drieduizend jaar geleden leefde en er geen geslachtsregisters zijn die die hele periode teruggaan. Gezien het aantal kinderen dat David en zijn zoon Salomo hebben verwekt, loopt er waarschijnlijk een flink aantal nazaten van hem rond, maar wie dat zijn…

de afstamming van David in het nieuwe testament

Jezus stelde de Joodse uitleg dat de Messias ‘een zoon van David’ moest zijn, ter discussie. Hij wees de schriftgeleerden erop dat David in psalm 110 de Messias ‘mijn Here’ noemt en vroeg hen, hoe dat kon als de Messias een afstammeling van David was. In de Joodse cultuur van zijn tijd, waren nakomelingen namelijk eerbied aan hun voorouders verschuldigd en niet andersom. Volgens de evangelist Matteüs konden de schriftgeleerden Jezus’ vraag niet beantwoorden.

In het eerste evangelie dat werd geschreven, dat van mijn naamgenoot Marcus, stond niets over Jezus’ afstamming. Nergens werd een verband tussen hem en David gelegd. Marcus vond de hierboven genoemde verwijzing van Jezus naar psalm 110 kennelijk afdoende.

het geslachtsregister en het kerstverhaal

Het lijkt erop dat zijn tijdgenoten die opvatting als een gemis ervoeren, want in twee latere evangeliën, die van Matteüs en Lucas, werd een geslachtsregister opgenomen waaruit bleek dat Jezus van David afstamde. Bij Mattheüs liep de lijn via David terug tot Abraham en bij Lucas via David en Abraham zelfs tot Adam.

Beide evangelisten waren het er dus over eens dat Jezus in directe lijn van Abraham en David afstamde. Opvallend is echter dat beide lijnen sterk verschillen. Van Abraham tot David zijn de evangelisten het redelijk eens, maar een generatie later lopen de lijnen totaal uiteen. Volgens Matteüs stamde Jezus af van Salomo en volgens Lucas van Natan. Ook alle voorvaders daarna verschillen. Pas bij Maria’s echtgenoot Jozef vinden de lijnen elkaar weer. Een verklaring voor die discrepantie heb ik niet kunnen achterhalen.

Wat daarmee samenhangt is het kerstverhaal. Het oudste evangelie begint pas bij Jezus’ doop door Johannes. Over de jaren daarvoor schrijft Marcus alleen dat Jezus uit Nazareth kwam. Dat riep vrageverkln op over Jezus’ afstamming. Hoe kon iemand uit Nazareth een nazaat van David zijn? Nazareth behoorde namelijk tot het land van de stam Naftali, terwijl David van de stam Juda was. Het kerstverhaal, dat Matteüs en Lucas in de evangeliën introduceerden, biedt daar een verklaring voor: Jezus’ voorouders stamden net als David uit Bethlehem, maar waren verhuisd. Die uitleg wordt nog eens onderstreept doordat Jozef en Maria voor een verplichte volkstelling naar hun stamland moesten terugreizen.

Jezus en de derde tempel

Aan het eind van zijn leven wordt Jezus door Judas verraden, gevangengenomen en voorgeleid aan een raad, die bestond uit de hoogste Joodse priesters. Zoals bekend veroordeelden ze hem ter dood. De misdaad die Jezus in hun ogen had begaan, was godslastering. Hij noemde zichzelf namelijk de ‘Mensenzoon‘ en getuigen hadden hem horen zeggen: ‘Ik zal deze tempel afbreken en binnen drie dagen een andere bouwen’. Die laatste opmerking verwees naar de derde tempel. Volgens de Joodse opvatting zal de derde tempel door de Messias worden gebouwd en Jezus werd er dus van beschuldigd Messiaanse pretenties te hebben. Kennelijk was dat een doodzonde in Joodse ogen.

Het Joodse verwijt bleek niet ongegrond, want na zijn dood hebben de Christenen er alles aan gedaan om de Joden ervan te overtuigen dat Jezus daadwerkelijk de Messias was. Het probleem waar ze evenwel tegenaan liepen, was dat de Joden verwachtten dat de Messias hun derde tempel zou bouwen en dat had Jezus niet gedaan. Om hen toch voor het Christendom te winnen, was ook hier een goede verklaring onontbeerlijk.

het menselijk lichaam als tempel van God

Die verklaring kwam van Johannes. In zijn evangelie schreef hij dat Jezus in werkelijkheid had gezegd: ‘breek deze tempel af en binnen drie dagen zal ik hem doen herrijzen’. Daarmee bedoelde Jezus , aldus Johannes, niet de Joodse tempel op de Tempelberg, maar zijn eigen lichaam. Jezus was namelijk drie dagen na zijn dood weer uit het graf opgestaan en had zijn lichaam dus doen herrijzen. En dat lichaam was de tempel waarin God woonde.

Met de uitleg, dat Jezus niet over de derde tempel sprak, maar over zijn eigen lichaam, sloot Johannes aan bij eerdere brieven van Paulus, waarin die apostel schreef: ‘weet u niet dat u Gods tempel bent en dat God in u woont’. Voor de Christenen woonde God niet in een tempel, maar in hun hart. Daarom was deze uitleg voor hen voldoende. Veel Joden hebben ze er echter niet mee kunnen overtuigen. die willen gewoon een derde tempel op de Tempelberg zien.