Orde van de Tempeliers

Orde van de Tempeliers
zegel van Orde van de Tempeliers

De Orde van de Tempeliers is een ridderorde die tijdens de kruistochten een mythische status verwierf. Die status is ze nooit meer kwijtgeraakt. Bestsellers als de ‘Da Vinci Code‘ en ‘De naam van de roos‘ dichten de orde ook in deze tijd nog bijzondere macht toe. Een macht die volgens de schrijvers verbonden is aan de heilige graal.

De volledige naam van de orde luidde Pauperes commilitones Christi Templique Salomonici, oftewel Orde van de arme Ridders van Christus en de Tempel van Salomon. Die naam ontleenden de ridders aan hun gelofte van armoede en aan de plaats van hun hoofdkwartier: de Tempelberg.

het ontstaan van de Orde van de Tempeliers

In 1099 veroverden de kruisridders Jeruzalem. Daarna trokken vele Christelijke pelgrims naar het Heilige Land. Dat was gevaarlijk, want onderweg waren alleen de steden in Christelijke handen. Het platteland ertussen werd geplaagd door Islamitische bendes. Die beroofden de pelgrims niet alleen, maar doodden ze ook. Soms met honderden tegelijk.

In 1119 nam de edelman Hugo van Payns het initiatief tot het oprichten van een ridderorde. Het doel van de orde was de pelgrims te beschermen. Vanwege het religieuze karakter ervan zette hij de orde op als een monnikenorde. De leden waren dus tegelijkertijd ridder en monnik. Vechten en bidden gingen tijdens de kruistochten goed samen.

Als monniken moesten de edellieden die tot de orde wilden toetreden, een gelofte van armoede af te leggen. Elk privébezit was verboden. Zolang ze dienst deden, werd hun vermogen door de Orde van de Tempeliers beheerd.

het succes van de orde

Het idee van de orde sloeg aan en vond een pleitbezorger in de vooraanstaande geestelijke Bernard van Clairvaux. Die  wist voor elkaar te krijgen dat paus Honorius II de Orde van de Tempeliers erkende. In 1139 verleende paus Innocenius II de orde zelfs een groot aantal privileges. Zo kregen de ridders vrijstelling van belasting en mochten ze ongehinderd elke landsgrens passeren.

Dankzij die privileges en dankzij haar heldere en sympathieke doel werd van de Orde van de Tempeliers snel populair. Veel rijke edelen traden toe. Vanwege de gelofte van armoede, moesten die edelen hun vermogen aan de orde in beheer geven. Daardoor groeide ze uit tot de rijkste instelling van Europa. Het enorme vermogen, de belastingvrijstelling en het ongehinderd kunnen reizen maakten de orde de ideale bankier.

Halverwege de twaalfde eeuw was de orde daar zo succesvol mee, dat ze overal in Europa landerijen, kerken en kastelen bezat. Het was een dekkend netwerk van bankfilialen waar de Europese burger met zijn spaargeld of voor internationale betalingen naartoe kon. De Orde van de Tempeliers was daarmee de eerste Europese multinational.

de Tempeliers op de Tempelberg

Bij haar oprichting kreeg de Orde van de Tempeliers van koning Boudewijn II van Jeruzalem toestemming haar hoofdkwartier op de Tempelberg te vestigen. Ze deed dat in de Al-Aqsamoskee die de Tempeliers zelf de Tempel van Salomo noemden. Ze meenden namelijk dat op de plek van de Al-Aqsamoskee ooit de Bijbelse tempel had gestaan.

Volgens de verhalen zijn de Tempeliers in de berg gaan graven. Zowel Umberto Eco als Dan Brown schrijven dat ze daarbij op de heilige graal zijn gestuit en aan het bezit daarvan hun grote macht hadden te danken. Daarmee borduren de twee voort op een eeuwenlange literaire traditie. Aan het begin van de 13e eeuw schreef Wolfram van Eschenbach namelijk al in zijn Parzival dat de heilige graal werd bewaakt door de “Templeisen”. Enig bewijs voor hun bezit van de heilige graal is echter nooit gevonden. Het is zelfs onduidelijk of de graal ooit heeft bestaan.

Het is wel zeker dat de Tempeliers “het ware kruis”bezaten. Dat was een stuk hout waarvan beweerd werd dat het afkwam van het kruis waaraan Jezus was gestorven. Het hout was in goud gegoten en werd vereerd als relikwie. Tijdens elke veldslag ging het de ridders vooraf. Het maakte hen onoverwinnelijk dachten ze. Tot de slag bij Hattin in 1187. Daar leden de Christenen een gevoelige nederlaag. Het grootste deel van het leger ging verloren en ook het ware kruis.

vrijdag de dertiende

Ook viel Jeruzalem in Islamitische handen. Daardoor nam de populariteit van de Orde van de Tempeliers aanzienlijk af. Toch bleef hun macht groot. Dat kwam omdat ze als met leningen vorsten aan zich hadden verplicht. Hun ambitie reikte echter verder dan het bankieren. Net als de Hospitaalridders wilden ze een eigen staat. De Franse koning Philips de Schone zag dat als bedreiging. Daar had hij twee redenen voor: het zwaartepunt van de orde lag in Frankrijk en Philips stak tot over zijn oren bij de Tempeliers in de schuld.

In de vroege ochtend van vrijdag 13 oktober 1307 liet Philip gelijktijdig alle Tempeliers in Frankrijk arresteren. De beschuldigingen waren divers: spugen op het christelijk kruis, ontkenning van Jezus, homoseksualiteit, fraude en corruptie. In de gevangenis liet Philip de Tempeliers martelen. Tijdens die martelingen bekenden velen de misdaden waarvoor ze waren aangeklaagd.

Op grond van die bekentenissen vaardigde paus Clemens V een bul uit. Daarin droeg hij de andere Europese vorsten op ook in hun land de Tempeliers te arresteren. De paus wilde slechts een onderzoek naar de waarheid van de aanklachten instellen. Onder druk van Philips de Schone besloot hij echter de Orde van de Tempeliers te ontbinden.

de rehabilitatie van de Orde van de Tempeliers

Met die ontbinding eindigde de vervolging van de Orde van de Tempeliers niet. Op 18 maart 1314 werden de leiders van de orde als ketters verbrand. Volgens de legenden riep de grootmeester van de Tempeliers vanuit de vlammen: “God weet wie gezondigd heeft en Hij zal de zondaars snel treffen”. Nog hetzelfde kalenderjaar stierven zowel Philips de Schone als paus Clemens V.

In 2001 dook in de geheime archieven van het Vaticaan het Chinon-perkament op. Dat perkament bevat de verklaringen die door de pauselijke inquisiteur waren afgenomen van de leiders van de Orde van de Tempeliers. Uit aantekeningen op het perkament blijkt dat Clemens V, op grond van de verklaringen en het verdere onderzoek, had besloten de leden van de orde vrij te spreken. Het perkament is gedateerd 17-20 augustus 1308. Philips de Schone was niet blij met die vrijspraak. Daardoor moest hij namelijk alle goederen die hij verbeurd had verklaard, weer aan de orde teruggeven. En dat kon hij niet omdat hij het geld al aan zijn oorlogen had besteed. Hij zette daarom zoveel druk op de paus, dat die besloot zijn standpunt te herzien.

Op grond van het perkament en onder druk van de nabestaanden van de ordeleden heeft het Vaticaan de orde in 2007 gerehabiliteerd. Bij het 300-jarige jubileum van de arrestatie heeft het een boek uitgegeven met de facsimile’s van alle belangrijke stukken uit het archief.

De Orde van de Tempeliers speelt in mijn roman ‘De Derde Tempel‘ geen rol. Ik heb de informatie hier slechts opgenomen om het verhaal van de Tempelberg compleet te maken. Nadat de Tempelberg weer in Islamitische handen kwam, is er weinig meer veranderd. Met deze pagina houdt mijn geschiedenis van de Tempelberg dus op.