de Rotskoepel en de Al-Aqsamoskee

Al-Aqsa+Rotsk.
de Rotskoepel en Al-Aqsamoskee

De basis van de huidige Rotskoepel werd gelegd door Omar ibn Al-Chattab, de schoonvader van de profeet Mohammed. In 634 CE werd hij verkozen tot de tweede kalief van het Islamitische rijk. Onder zijn leiding breidde dat rijk zich sterk uit. Bij zijn aantreden regeerde Omar slechts over een deel van Arabië; bij zijn dood in 644 CE had hij de rest van Arabië en het huidige Syrië, Jordanië,  Libanon, Israël/Palestina, Irak, Iran, Egypte, Armenië, Azerbeidzjan en Georgië toegevoegd. Ook delen van Afghanistan, Pakistan en Turkmenistan behoorden tot zijn imperium.

Jeruzalem nam hij al in 637 CE in. Zodra hij kon, bezocht hij de Tempelberg. Volgens de legenden was die bedekt met puin. De kalief liet het puin verwijderen en gaf, op advies van een Joodse bekeerling, opdracht een kleine houten moskee te bouwen op de plek waar eerder de Joodse tempel had gestaan.

de Rotskoepel
Rotskoepel
de Rotskoepel

In 688 CE  werd die moskee vervangen door de huidige Rotskoepel. Het is een fraai achthoekig gebouw met een opvallende (blad)gouden koepel. De bouwstijl is Byzantijns. Voor de koepel staat ‘de kelk’, een fraaie fontein met kraantjes waaraan de Islamitische gelovigen zich wassen voor het gebed.

De koepel ontleent zijn naam aan de rots waarboven hij is gebouwd. Het is de rots waar, volgens de Joden en Christenen, Abraham zijn zoon Isaak aan God wilde offeren. Isaak was de vader van Israël en dus de stamvader van de Joden.

De Islam kent een iets verhaal. Hoewel de Koran zijn naam niet noemt, zijn de meeste Moslims ervan overtuigd dat Abraham (die door hen Ibrahim genoemd wordt) niet Isaak, maar zijn zoon Ismaël aan God wilde offeren. Ismaël is de stamvader van de Arabieren. Volgens de Islamitische geleerden blijkt dat ook uit de Bijbel omdat in Genesis 22.2 staat dat het om Abrahams enige zoon gaat, en Ismaël was de oudste van de twee. De beproeving moet dus voor de geboorte van Isaak hebben plaatsgevonden. Dat de Bijbel desondanks de naam Isaak noemt is volgens hen een corruptie in de tekst.

de Al-Aqsamoskee
Al-Aqsamoskee, kibla, Jeruzalem, tempelberg
de Al-Aqsamoskee

Aan de zuidkant van de Tempelberg staat de Al-Aqsamoskee, een geel gestuukt heiligdom dat net als de Rotskoepel in Byzantijnse stijl is uitgevoerd. De koepel van de moskee is echter niet van goud, maar van zilver. Ook de Al-Aqsamoskee was oorspronkelijk van hout. De eerste stenen versie is in 705 CE voltooid. Drie keer is de moskee getroffen door een zware aardbeving. Elke keer is ze snel weer opgebouwd. De laatste keer was in 1035 CE.

Na 1035 CE zijn er nog vele verfraaiingen aangebracht. Zo schonk Nur ad-Din de moskee een minbar die in 1187 CE is voltooid. Hij was beroemd vanwege zijn rijk bewerkte hout en ivoor. Tot 1969 CE heeft hij dienstgedaan. Toen werd hij door Denis Michael Rohan in brand gestoken. Deze fanatieke Christen deed dat in de veronderstelling dat hij daarmee de wederkomst van Jezus naderbij bracht.

het religieuze belang van de Rotskoepel en Al-Aqsamoskee

De Tempelberg is de op twee na heiligste plek voor de Islam. Oorspronkelijk was het ook de kibla, dat is de richting waarin Moslims het hoofd moeten buigen voor het gebed. Tijdens zijn gebeden richtte Mohammed zich dus naar de Tempelberg. Totdat God hem openbaarde dat Hij wilde dat Moslims met hun hoofd naar de Kaäba in Mekka baden.

Het religieuze belang van de Tempelberg komt voort uit de nachtreis die Mohammed heeft gemaakt. Die nachtreis bestaat uit twee delen. Het eerste deel, Isra genaamd, voerde de profeet van Mekka naar de Rotskoepel.  Het tweede deel (de Mi’raj) ging van de Al-Aqsamoskee recht omhoog naar de hemel. In de hemel sprak Mohammed  achtereenvolgens met de profeten Adam, Johannes de Doper, Jezus, Jozef, Henoch, Aäron en Abraham, en tenslotte met God zelf. God gaf Mohammed toen de opdracht vijfmaal per dag te bidden.

incidenten rond de Rotskoepel en Al-Aqsamoskee

Sinds de stichting van de staat Israël is de Tempelberg het toneel geweest van een reeks aan incidenten. Hieronder noem ik de belangrijkste vier.

  • Het eerste was de moord op de Jordaanse koning Abdullah I in 1951. Een Palestijn genaamd Mustafa Ashi schoot hem tijdens het vrijdaggebed in de Al-Aqsamoskee dood, omdat hij vreesde dat Jordanië een vredesovereenkomst met Israël zou sluiten.
  • Het tweede was de hierboven al beschreven brandstichting in de minbar.
  • Het derde incident deed zich begin jaren 80 voor toen een complot van Joodse extremisten werd ontdekt. Zij wilden de Rotskoepel en Al-Aqsamoskee opblazen in de hoop daarmee een Joods-Islamitische oorlog uit te lokken. Ze dachten dat Israël die oorlog zou winnen en na die overwinning kon dan de bouw van de derde tempel beginnen.
  • Het vierde was het bezoek van Ariel Sharon in 2000. Omringd door duizend soldaten bezocht hij de Tempelberg. De Palestijnen vatten dat op als provocatie en reageerden met de Tweede Intifada, een opstand die vijf jaar duurde en 1000 Israëlische en drie tot vier keer zoveel Palestijnse levens kostte.

Ook nu is de Tempelberg nog regelmatig in het nieuws. Het is de plek waar jonge Palestijnen naartoe trekken om hun onvrede met de huidige politieke situatie te uiten. Vaak leidt dat tot geweld tussen hen en de Israëlische politie.

Mijn roman ‘De Derde Tempel‘ speelt zich bijna zes eeuwen voor de bouw van de rotskoepel en Al-Aqsamoskee af. De huidige spanning tussen Moslims en Joden heb ik daarin dus niet kunnen gebruiken. Maar ook destijds was de Tempelberg een beladen plek, die Joden, Christenen en Romeinen tot op het bot verdeeld hield.